Komunikat

W związku z przygotowanym nowym programem studiów seminaryjnych w roku ubiegłym
skierowaliśmy do bp. Damina Bryla pismo w sprawie liczby godzin teologii fundamentalnej i religiologii. W tym roku pojawiły się kolejne problemy, dotyczące między innymi usunięcia z projektowanego programu tematów eklezjologicznych. Zaproponowany został zatem nowy projekt, zarówno koncepcji tych dyscyplin, jak i ich programu. Niestety, ze względu na brak czasu został on skonsultowany tylko z członkami zarządu, związanymi z wyższymi seminariami duchownymi czy z racji prowadzenia w nich wykładów, czy pełnienia funkcji przełożonych.

PRZEDŁOŻONY PRZEZ STOWARZYSZENIE TEOLOGÓW FUNDAMENTALNYCH W POLSCE PROJEKT PROGRAMÓW TEOLOGII FUNDAMENTALNEJ I RELIGIOLOGII W NOWEJ RATIO STUDIORUM WYŻSZYCH SEMINARIÓW DUCHOWNYCH

Teologia fundamentalna

 

Przedmiot teologii fundamentalnej stanowi wiarygodność przekazywanego przez Kościół Objawienia Boga w Jezusie Chrystusie. Głównym zadaniem tej dyscypliny jest zatem refleksja nad rzeczywistością Objawienia chrześcijańskiego i jego trwaniem w Kościele. Wykazuje ona, że chrześcijaństwo jest wiarygodne w obliczu ludzkiego rozumu, ma podstawy historyczne i pozwala rozszyfrować ludzkie życie jako sensowne. Dokonuje tego przez formułowanie argumentów niezbędnych do dialogu Kościoła z kulturą współczesną, naukami i innymi religiami, badanie obiektywnej wartości tych argumentów i ich obrona. W ten sposób teologia fundamentalne daje podstawy dla studium całej teologii, a także dla ewangelizacji w zagrożonym indyferentyzmem świecie, w którym prymat dzierżą wartości ekonomiczne.

 

Program

 

  1. Historia, modele i metodologia teologii fundamentalnej
  2. Wiara i rozum
  3. Otwartość człowieka na Boga (homo capax Dei)
  4. Objawienie jako darowanie Boga w Jezusie Chrystusie i Kościele
  5. Znaki wiarygodności Objawienia
  6. Współczesny kontekst problemu Jezusa
  7. Starożytne źródła niechrześcijańskie i archeologia o Jezusie Chrystusie i środowisku powstania chrześcijaństwa
  8. Wiarygodność pierwotnych świadectw chrześcijańskich
  9. Boska tożsamość osoby Jezusa Chrystusa w świetle historii Jego życia
  10. Historyczność Krzyża, Jezusowe rozumienie własnej śmierci i wiarygodność chrześcijańskiego orędzia zbawienia
  11. Wiarygodność Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa
  12. Funkcja eklezjotwórcza tytułów popaschalnych
  13. Chrystusowa geneza Kościoła jako depozytariusza Objawienia
  14. Sukcesja apostolska i prymat – struktury trwania i przekazu Objawienia w Kościele
  15. Odpowiedzialność Urzędu Nauczycielskiego Kościoła za przekaz prawdy Ewangelii w dziejach świata
  16. Znaki wiarygodności Kościoła w historii i dzisiaj
  17. Współczesny filozoficzny i społeczno-kulturowy kontekst wiary. Dialog i apologia

 

Uzasadnienie

  1. Od lat, jeszcze jako asystent kard. Nagyego, który bardzo bolał nad kolejnymi etapami redukowania teologii fundamentalnej i religiologii w wykładzie seminaryjnym, obserwuje się zjawisko niezrozumienia dla znaczenia tych dyscyplin w seminaryjnej ratio studiorum. Zgadzamy się, że często one same są temu winne – chciały być zbytnio teoretyczne, filozofujące. Ale warto też dostrzec zmiany, jakie pod tym względem dokonały się, czego świadectwem są liczne współczesne podręczniki.
  2. To oczywiste, że tworząc nową ratio, należy usunąć zbyteczne powtórki, uwzględniać potrzeby pastoralne i korzystać z dokonań innych krajów. Nie zmieniajmy jednak na siłę i uwzględniajmy tradycję wykładu danej dyscypliny w Polsce (czy w danym środowisku), bo w przeciwnym razie najczęstszą reakcją będzie odesłanie przez wykładowców nowej ratio do lamusa.
  3. Jeśli chodzi o fundamentalistkę: a. najistotniejsze w tworzeniu projektu jej zajęć jest zrozumienie, że swoje podstawowe zadanie od początku upatrywała ona w określaniu stosunku Kościoła do pytań intelektualnych i kulturowych swoich czasów, szerzej – w relacji rozumu do wiary. Jest zatem dyscypliną „graniczną” – musi skazywać siebie na ciągłe stwarzanie, podejmować ryzyko bycia nie tylko miejscem, ale i przedmiotem dialogu (R. Latourelle). Bierze także udział w działalności preewangelizacyjnej, na którą składają się: racjonalna analiza cywilizacji, nowoczesna apologetyka, dialog z nauką, innymi stanowiskami religijnymi i światopoglądowymi (M. Zięba OP). Stąd tak ważna jest orientacja jej wykładowców we współczesnych nurtach kulturowych – nie wystarczy już tylko uzasadnianie wiarygodności Objawienia i na przykład historyczności Chrystusa, trzeba umieć bronić samych fundamentów ideowych cywilizacji euroatlantyckiej.
  4. Fundamentalistyka łączy trzy funkcje: uzasadnienia, dialogu i apologii. Dzisiaj coraz bardziej okazuje się, że ta trzecia jest równie ważna jak dwie pozostałe. Na szczęście apologię uprawiali i uprawiają: znakomici filozofowie (Kołakowski, Życiński, Heller, Legutko, Krasnodębski, Zięba) i publicyści (Lisicki, Terlikowski, Górny, Wildstein, Kowalczyk, Stanisławczyk). Trzeba jednak ich odkrywać, współpracować z nimi, komentować, krytycznie przyswajać (zob. Artemiuk, Renesans apologii; Seweryniak, Apologia i dziennikarstwo) i uczyć zdrowych elementów ich myślenia na ćwiczeniach z alumnami. Wydaje się, można to robić przez cały rok w odpowiednio dobranym systemie ćwiczeń lub na końcu w serii zajęć na temat „Współczesny filozoficzny i społeczno-kulturowy kontekst wiary. Dialog i apologia” (zob. p. 17 propozycji).
  5. Nie warto w programie teologii fundamentalnej trzymać się uparcie podziału na 3 demonstratio: religiosa (spór z ateizmem), christiana (chrystologia) i catholica (wykazywanie jedyności Kościoła katolickiego) czy na chrystologię fundamentalną i eklezjologię fundamentalną. Istotne jest – powtarzamy – dobre ustawianie jej przedmiotu:  wiarygodność (p. formalny) przekazywanego przez Kościół Objawienia Boga w Jezusie Chrystusie (p. materialny). Także w takim jednak ujęciu nie wolno wyłączać Kościoła z refleksji nad wiarygodnością chrześcijaństwa i jego przesłania. Nie można nie widzieć tego, że celem studiów seminaryjnych jest także uzasadnienie rozumowo- i empiryczno-historyczne aktu wiary eklezjalnej oraz apologia najbardziej atakowanych punktów wiary Kościoła i wiary w Kościół.

 

Religiologia

 

Zajęcia z religiologii, prowadzone na roku V lub VI, mają na celu zapoznanie alumnów z bogactwem zjawiska religii w dziejach i w świecie współczesnym. W pierwszej części przedstawia się zagadnienia wstępne, dotyczące nauk religiologicznych i podstaw refleksji nad religią, etymologią, genezą, rodzajami i głównymi wymiarami. Następnie w kluczu religioznawstwa i katolickiej teologii religii omawiane są cztery wielkie religie niechrześcijańskie, z którymi Kościół wchodzi dziś w dialog. Istotne w prezentacji każdej z tych religii są dwa ostatnie punkty, w których przedstawiane są przesłanki tego dialogu, ale także najważniejsze punkty sporne. W trzeciej części omawia się podstawowe kwestie katolickiej teologii religii.

I Zagadnienia wstępne

  1. Nauki religiologiczne: dyscypliny religioznawcze (historia religii, etnologia religii, socjologia religii, psychologia religii, fenomenologia religii) i ich uwarunkowania, filozofia religii, teologia religii
  2. Religia – etymologia i definicje
  3. Geneza religii
  4. Podział religii
  5. Podstawowe wymiary religii: doktryna (objawienie, stworzenie, zbawienie), kult (księgi święte, kapłaństwo, obrzędy), moralność (przykazania, wartości), wspólnota i jej rodzaje
  6. Sekty i nowe ruchy religijne

 

  1. Przegląd wielkich religii współczesnego świata

 

  1. Judaizm
  2. 1. Geneza, nurty i istota judaizmu rabinicznego

1.2.  Jedyna w swoim rodzaju bliskość – przesłanki dialogu

1.3. Apologia

1.4. Appendix: Żydzi w Polsce

  1. Islam

2.1. Mahomet, Koran, doktryna, filary i nurty

2.2. Jezus i Maryja w Koranie

2.3. Islam a chrześcijaństwo – przesłanki dialogu

2.4. Apologia

  1. Hinduizm

3.1. Geneza, fazy rozwoju i doktryna

3.2 Święte księgi i guru

3.3. Hinduizm a chrześcijaństwo – przesłanki dialogu

3.4. Apologia

  1. Buddyzm

4.1. Budda, cztery szlachetne prawdy, etyka, nurty

4.2. Problem religijnego charakteru buddyzmu

4.7. Buddyzm a chrześcijaństwo – przesłanki dialogu

4.8. Apologia

 

III Zarys katolickiej teologii religii

 

  1. Z dziejów katolickiej refleksji nad innymi religiami
  2. Nauka współczesnego Magisterium Kościoła o religiach niechrześcijańskich
  3. Podstawowe stanowiska teologii katolickiej wobec religii niechrześcijańskich: ekskluzywizm, inkluzywizm, pluralizm
  4. Problem Objawienia w religiach niechrześcijańskich
  5. Kwestia zbawienia
  6. Wyjątkowy charakter chrześcijaństwa
  7. Teologiczne podstawy dialogu międzyreligijnego

 

Uzasadnienie

 

  1. Religiologia jawi się dzisiaj jako przedmiot wymagający zdecydowanej reformy. Przede wszystkim należy ją wyprowadzić z kręgu dyscyplin filozoficznych, w którym sytuowały ją dawne programy studiów seminaryjnych. Nie czas zajmować się tutaj tym, dlaczego tak się stało. Nie trzeba też chyba uzasadniać, dlaczego dzisiaj jest konieczne, aby alumni dobrze poznali religie współczesnego świata, znali przesłanki dialogu z nimi, ale także potrafili uprawiać apologię wobec roszczeń innych religii, jak również i sekt. Można to jednak zrobić tylko wtedy, jeśli nasi studenci znają już: historię Kościoła, fundamentalistkę, dogmatykę i teologię moralną. W tym kontekście uczenie ich religiologii na II roku graniczy z przysłowiowym postawieniem sprawy na głowie. I to trzeba koniecznie zmienić. W związku z tym usilnie prosimy o przeniesienie religiologii na V lub VI rok studiów seminaryjnych.
  2. W naszym projekcie trzon religiologii stanowi katolicka teologia religii – w jej perspektywie spoglądamy na inne religie, a następnie omawiamy kwestie: określenia religii, genezy, objawienia i zbawienia w tych religiach.

***

Jeszcze jedna uwaga natury bardziej ogólnej: W programie naszych seminariów znajduje się przedmiot „Wprowadzenie do teologii“. Materia tam wykładana powinna także być domeną teologów fundamentalnych, zob. IV tom podręcznika „Handbuch der Fundamentaltheologie“ – W. Kern, Pottmeyer, M .Seckler (Objawienie – Pismo – Tradycja, Urząd Nauczycielski Kościoła, język teologii, metoda teologii itd.) czy V tom krakowskiego podręcznika „Teologia fundamentalna” (T. Dzidek, Z. Kijas, P. Sikora), zatytułowany „Poznanie teologiczne” (Historyczne koncepcje teologii, natura teologii, miejsca poznania teologicznego, rozwój dogmatów i jego kryteria, metoda).